Pulun ağlı: Zehni Mühasibat Nəzəriyyəsi yoxlanılır

Davranış iqtisadiyyatı insanların pulla bağlı qərarlarının yalnız məntiqə və hesablamalara əsaslanmadığını göstərir. Emosiyalarımız, düşüncə tərzimiz və pula verdiyimiz məna seçimlərimizə təsir edə bilər. Columbia Universitetinin 28 sentyabr 2026-cı il tarixli xəbərində təqdim olunan araşdırma insanların pulu müxtəlif mənbələrdən əldə etdikdə ona fərqli münasibət göstərə bildiyini bir daha gündəmə gətirir. 21 ölkədən 5 589 iştirakçının məlumatlarını əhatə edən tədqiqat “zehni mühasibatlıq” (mental accounting) anlayışını araşdırıb. Bu anlayışa görə, insanlar eyni dəyərə malik pulu onun haradan gəldiyindən asılı olaraq fərqli kateqoriyalara ayıra bilirlər. Məsələn, insan əməkhaqqından əldə etdiyi 100 manatı zəruri xərclərə ayırdığı halda, gözlənilməz bonus şəklində qazandığı eyni məbləği daha rahat xərcləyə bilər. Halbuki hər iki halda pulun real dəyəri dəyişmir. Bu, gündəlik həyatımızda nə deməkdir? Belə düşüncə tərzi bəzən büdcəmizi idarə etməyi çətinləşdirə, impulsiv alış-verişə səbəb ola və maliyyə qərarlarımızı dəyişə bilər. Pulun mənbəyinə deyil, ümumi maliyyə vəziyyətimizə və uzunmüddətli məqsədlərimizə diqqət yetirmək daha düşünülmüş seçimlər etməyə kömək edə bilər. Özümüzə hansı sualı verməliyik? Pul xərcləməzdən əvvəl düşünün: “Bu məbləği əməkhaqqımdan qazansaydım, yenə də eyni qərarı verərdimmi?” Bu sadə sual pulun mənşəyinin qərarımıza nə dərəcədə təsir etdiyini anlamağa kömək edə bilər. Nəticə: Maliyyə savadlılığı yalnız rəqəmləri düzgün hesablamaq deyil. O, eyni zamanda öz düşüncə vərdişlərimizi tanımaq və qərarlarımızın arxasında duran psixoloji amilləri anlamaqdır. Mənbə: Columbia University Mailman School of Public Health, “The Mind of Money: Mental Accounting Theory Checks Out”, 28 sentyabr 2026.

Kateqoriya:Davranışın İqtisadiyyatı

Ceyhun Əliyev

Yaşam Koçu · "Life Art Academy" təsisçisi

Beynəlxalq dərəcəli Yaşam koçu, şüuraltı kodlama mütəxəssisi və ailə danışmanı.Amerika Psixoloqlar Assosasiyasının üzvü,"Life Art" Academy nin təsisçi və direktoru.

Profilə bax